نویسنده: اکرم انتصاری | روزنامه‌نگار

سال‌هاست این باور در ذهن بسیاری از مردم شکل گرفته که داروهای گیاهی به دلیل منشأ طبیعی، از داروهای شیمیایی ایمن‌تر و کم‌عارضه‌تر هستند. اما آیا این تصور با واقعیت‌های علمی همخوانی دارد؟ متخصصان معتقدند طبیعی بودن یک ماده، لزوماً به معنای بی‌ضرر بودن آن نیست و بسیاری از گیاهان دارویی در صورت مصرف نادرست می‌توانند سلامت انسان را به خطر بیندازند.

تداخل داروهای گیاهی؛ خطری که کمتر جدی گرفته می‌شود

یکی از مهم‌ترین مخاطرات مصرف خودسرانه داروهای گیاهی، تداخل دارویی است. برای مثال، گیاه «علف چای» که برای درمان افسردگی خفیف استفاده می‌شود، می‌تواند اثربخشی داروهای ضدبارداری، داروهای رقیق‌کننده خون و حتی برخی داروهای شیمی‌درمانی را کاهش یا افزایش دهد. این تداخل‌ها گاهی پیامدهای جدی و جبران‌ناپذیری به همراه دارند.

بخوانید: شرکت ها اینگونه با آگهی دعوت مجمع در روزنامه نجات پیدا می کنند

چرا داروهای گیاهی را بی‌خطر تصور می‌کنیم؟

روان‌شناسان این موضوع را به نوعی «سوگیری شناختی» نسبت می‌دهند. انسان به‌طور طبیعی، پدیده‌های برخاسته از طبیعت را امن‌تر از محصولات صنعتی می‌داند. رسانه‌ها و فیلم‌ها نیز سال‌ها این تصویر را تقویت کرده‌اند؛ جایی که درمان با گیاهان نماد سلامت و آرامش و مواد شیمیایی نماد خطر معرفی می‌شود.

هر گیاه دارویی، ترکیبی پیچیده از مواد شیمیایی است

برخلاف تصور رایج، داروهای گیاهی نیز مجموعه‌ای از ترکیبات شیمیایی طبیعی هستند. یک عصاره گیاهی ممکن است صدها ماده مؤثر و ناشناخته داشته باشد که اثر آن‌ها بر بدن به‌طور کامل بررسی نشده است. به همین دلیل، پیش‌بینی واکنش بدن به یک گیاه دارویی در بسیاری از موارد دشوارتر از یک داروی استاندارد با ترکیبات مشخص است.

نقش اثر دارونما و تبلیغات

احساس بهبودی پس از مصرف برخی گیاهان دارویی همیشه ناشی از اثر واقعی آن‌ها نیست. اثر دارونما (پلاسبو) می‌تواند در کاهش موقت علائم بیماری نقش داشته باشد و این تجربه، باور عمومی به معجزه‌آسا بودن داروهای گیاهی را تقویت کند. از سوی دیگر، استفاده گسترده از واژه‌هایی مانند «ارگانیک»، «طبیعی» و «سنتی» در تبلیغات، اعتماد مصرف‌کنندگان را افزایش می‌دهد؛ در حالی که طبیعی بودن یک محصول، تضمینی برای ایمنی یا اثربخشی آن نیست.

بخوانید: مطلبی که فارغ التحصیلان باید از مدرک تحصیلی خود بدانند

مصرف آگاهانه، بهترین انتخاب

کارشناسان تأکید می‌کنند که داروهای گیاهی نیز مانند داروهای شیمیایی باید با نظر پزشک یا داروساز مصرف شوند. انتخاب درمان بر اساس شواهد علمی، آگاهی از عوارض احتمالی و توجه به تداخل‌های دارویی، مهم‌ترین راهکار برای حفظ سلامت است. طبیعی بودن یک دارو، هرگز نباید جایگزین بررسی علمی و مصرف مسئولانه شود.