نویسنده: طاها اصغری

کتاب تاریخ اجارود، اردبیل، گرمی، مغان، مشکین، خلخال…

بخش؛ ادبیات فولکلوریک، آداب و رسوم و سنن؛

آداب و سنن و رسوم « چرشنبه» در مناطق آذربایجان، اجارود، تبریز، مغان، اردبیل، مشکین و خلخال و… ؛

۴ چهارشنبه ای که برای آذری ها مهم است

اولین چهارشنبه اسفند ماه معروف به ”یالانچی چرشنبه“ (چهارشنبه دروغین) شروع می شود

این مراسم در دومین چهارشنبه ماه اسفند موسوم به ”خبرچی چرشنبه“ (چهارشنبه خبرچی) و سومین چهارشنبه ماه موسوم به ”كول چرشنبه“ (چهارشنبه خاكستری) ادامه یافته و در آخرین چهارشنبه سال نیز كه به ”گول چرشنبه“ (چهارشنبه گل) معروف است، به اوج می رسد.

علاوه بر این، به اعتقاد مردمان این مناطق، عدد چهار اصل و ریشه طبیعت جاودانه بوده و اشاره به چهار عنصر آب، باد، خاك و آتش دارد و به همین علت مردم، اولین چهارشنبه را منسوب به باد می دانند و اعتقاد دارند در آن روز باد خواهد وزید.

دومین چهارشنبه ماه آخر سال نیز منسوب به خاك، سومین چهارشنبه منسوب به آتش و چهارمین چهارشنبه هم منسوب به آب است.

رسم چهارشنبه سوری ماه آخر سال آیین های مخصوص به خود را دارد كه سه مورد از آن آیین ها هم اكنون در مناطق مختلف این خطه فراموش شده ولی آیین های ویژه چهارشنبه آخر سال كه به چهارشنبه سوری نیز معروف است، همچنان با قوت و با میدان داری تكم گردان ها برگزار می شود.

بر اساس این تقویم مردمی، سومین چهارشنبه یا ”كول چرشنبه“ (چهارشنبه خاكستری) و یا به تعبیری چهارشنبه آتش در هفته گذشته بود و در هفته جاری و در شب چهارشنبه آخر سال نیز مردمان این خطه با روشن كردن آتش در ساعات غروب روز سه شنبه به استقبال بهار رفته و با سرخی آتش و گرمای آن، گرم شدن زمین و رویش دوباره حیات و طبیعت را جشن خواهند گرفت.

هر چند كه نام چهار؛ چهارشنبه آخر سال با نام چهارشنبه گره خورده ولی مراسم آن در ساعات غروب روز سه شنبه برگزار می شود.

برگزاری این آیینها در ساعات پایانی روز سه شنبه حكمتی دارد كه در هزار توی تاریخ گم شده ولی نشانه هایی می توان از علت دقیق آن به دست آورد.

اغلب تكم چی ها و تكم گردانان در بین دو چهارشنبه آخر یعنی ˈكول چرشنبهˈ و ˈگول چرشنبهˈ(در روزهای جاری) در كوچه ها و خیابان های مناطق آذربایجان، تبریز، اجارود، مغان، اردبیل، مشکین، خلخال و… به حركت در آمده و اشعارشان را خوانده و مژدگانی آمدن عید و فرا رسیدن نوروز را می گیرند.