گردآورنده: الهه اردلانی

تبریز همیشه بعنوان یک شهر سیاسی شناخته می شود و بیشتر روزنامه ها و جنبش ها از این شهر شروع شده است. در این میان نقش روزنامه های تبریز بسیار حائز اهمیت است چرا که همین روزنامه سراسری تبریز در جهت دهی افکار عمومی بسیار نقش مهمی داشته است.

در این نوشتار سعی داریم به تاریخ چند روزنامه تبریز اشاره کنیم.

فهرست روزنامه تبریز 

1) ملتی: اولین روزنامه محلی به نام روزنامه ملتی که یک روزنامه دولتی بود در سال 1275 ه. ق در شهر تبریز با چاپ سنگی منتشر شد. روزنامه ملتی به نام‌های دیگر از جمله (روزنامه اخبار دارالسلطنه آذربایجان، روزنامه ملتی ممکت آذربایجان و روزنامه وقایع شهر مملکت آذربایجان نامیده شده است. این روزنامه اولین نشریه فارسی شهرستانی و چهارمین نشریه ادواری چاپی ایران است که نخستین خبر انتشار آن در روزنامه وقایع‌التفاقیه درج شده است (روزنامه اتفاقیه شماره 420، 13 رجب 1275)

1) مدنیت: در سال 1301 به صورت مذهبی توسط آژانس ارامنه ملقب به صدرا به صورت هفتگی منتشر می‌شد.

2) ادب: این روزنامه در طول سال‌های 17-1316 به مدیریت میرزا صادق خان ادیب‌الممالک به صورت چاپ سنگی در تبریز منتشر شد.

3) امید: این روزنامه در طول سال‌های 25-1324 به مدیریت حاجی‌آقا تبریزی و جمعی از محصلین مدرسه لقامینه به صورت چاپ سنگی در تبریز منتشر شد.

4) انجمن تبریز: روزنامه انجمن تبریز در رمضان 1324 شروع به فعالیت کرده بود و به دلیل فراهم آوردن اطلاعات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در ایران در دوران مشروطه و استبدار صغیر مورد توجه محققان معاصر قرار گرفته و آنان نسخه‌های به دست رسیده از آن را با ارزش‌ترین اسناد برای مطالعه دوران استبداد صغیر می‌دانند. اهمیت این روزنامه در این است که مردم تبریز پس از شنیدن خبر بمباران مجلس به مبارزه علیه محمدعلی شاه پرداختند و در زمانی که حکومت مرکزی تقریباً تمام جراید را تعطیل کرده بود که این روزنامه به کار خود ادامه داد.

5) آذربایجان: این روزنامه در سال 1325 به دو زبان فارسی – ترکی به مدیریت علیقلیخان تبریزی و میرزا آقا بلوری به صورت چاپ سنگی در تبریز منتشر شد.آذربایجان نخستین روزنامه فکاهی در دوره مشروطه بوده است.

6) مجاهد: در 29 شعبان 1325 در تبریز، در 22 شماره منتشر گردید و سپس با محکومیت سید محمدشبستری تعطیل گردید.

7) مساوات: در سال 1326 در تهران منتشر گردید و پس از وقفه‌ای کوتاه 6 شماره آن در تبریز منتشر شد.

8)برگ سبز: در سال 1326 به مدیریت فضل‌الله شیخ‌الاسلام‌زاده در اردبیل منتشر گردید.

9) بوقلمون: در سال 1327 به مدیریت محمود غنی‌زاده به دو زبان فارسی و ترکی با مضامین فکاهی و انتقادی در تبریز منتشر شد چاپ آن به صورت سربی و دو روز در میان بوده است.

10) محک غیرت: این روزنامه به صورت شبنامه و با چاپ سنگی تهیه می‌شده است.

11)ندای حق: در سال 1332 در خوی منتشر شد.

سه روزنامه دیگر در سال 1328 ق در خوی به نام‌های اتحاد، شفق و نجات نیز منتشر می‌شدند.

از روزنامه‌نگاران مهم عصر مشروطیت تبریز می‌توان از سیدحسین‌خان عدالت – علیقلی خان صفروف، میرزا آقا نامه ملت، میرزا صادق خان ادیب‌الممالک، فضل‌اله شیخ‌الاسلام‌زاده، سیدمحمد شبستری، میرزا آقاخان بلوری و علیقلیخان تبریزی را نام برد.

درست است که چاپ آگهی در روزنامه تبریز بسیار عرف نبود، ولی در دهه 50 چاپ آگهی های استخدام در روزنامه تبریز، آگهی فروش و آگهی شرکت در این روزنامه ها دیده می شد.

منابع: 

تاریخ مطبوعات ایران تبریز: رضا دهقان

کتابخانه، موزه و مراکز اسناد مجلس شورای اسلامی: محمود محمدزاده